Η ακούσια νοσηλεία συνιστά μια αυστηρά ρυθμισμένη νομικά διαδικασία, η οποία αφορά την εισαγωγή και παραμονή ενός ατόμου σε ψυχιατρική μονάδα χωρίς τη συγκατάθεσή του
Του Σωκράτη Προβατά*
Ας ξεκινήσουμε με μια διαπίστωση: σήμερα στην Ελλάδα, περίπου οι μισές από τις ψυχιατρικές νοσηλείες είναι ακούσιες. Το στοιχείο αυτό από μόνο του αναδεικνύει τη σημασία, αλλά και την ευαισθησία του ζητήματος, το οποίο βρίσκεται στο σταυροδρόμι της ιατρικής, του δικαίου και των ατομικών δικαιωμάτων. Η ακούσια νοσηλεία συνιστά μια αυστηρά ρυθμισμένη νομικά διαδικασία, η οποία αφορά την εισαγωγή και παραμονή ενός ατόμου σε ψυχιατρική μονάδα χωρίς τη συγκατάθεσή του. Είναι κρίσιμο να τονιστεί ότι δεν πρόκειται για τιμωρητικό μέτρο, αλλά για πράξη προστασίας τόσο του ίδιου του ασθενούς όσο και του κοινωνικού συνόλου.
Για να κινηθεί η διαδικασία της ακούσιας νοσηλείας απαιτείται η συνδρομή συγκεκριμένων προϋποθέσεων. Πρώτον, το άτομο πρέπει να πάσχει από ψυχική διαταραχή. Δεύτερον, να μην έχει επίγνωση της κατάστασής του. Και τρίτον, η έλλειψη θεραπείας να ενέχει κίνδυνο σοβαρής επιδείνωσης της υγείας του ή να εγκυμονεί κινδύνους για τον ίδιο ή τρίτους. Οι προϋποθέσεις αυτές πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά. Το αίτημα για ακούσια νοσηλεία μπορεί να υποβληθεί από στενούς συγγενείς: τον σύζυγο, συγγενείς σε ευθεία γραμμή χωρίς περιορισμό βαθμού, ή συγγενείς εκ πλαγίου έως τον δεύτερο βαθμό, εφόσον έχουν την επιμέλεια του ασθενούς.
Επίσης, δικαίωμα υποβολής έχει ο επίτροπος σε περιπτώσεις δικαστικής συμπαράστασης. Ελλείψει αυτών, η διαδικασία κινείται αυτεπαγγέλτως από τον Εισαγγελέα Πρωτοδικών του τόπου κατοικίας ή διαμονής του ασθενούς. Η αίτηση πρέπει να συνοδεύεται από δύο αιτιολογημένες γραπτές γνωματεύσεις: είτε από δύο ψυχιάτρους, είτε από έναν ψυχίατρο και έναν ιατρό συναφούς ειδικότητας. Σε περιπτώσεις όπου ο ασθενής αρνείται να εξεταστεί ή όταν η διαδικασία κινείται αυτεπαγγέλτως, ο Εισαγγελέας μπορεί να διατάξει τη μεταφορά του σε δημόσια ψυχιατρική δομή για αξιολόγηση. Η παραμονή εκεί δεν μπορεί να υπερβεί τις 48 ώρες.
Ακολούθως, εντός τριών ημερών από τη μεταφορά, ο Εισαγγελέας υποχρεούται να υποβάλει αίτημα στο αρμόδιο Μονομελές Πρωτοδικείο, το οποίο οφείλει να συνεδριάσει εντός δέκα ημερών. Ο ασθενής καλείται τουλάχιστον 48 ώρες πριν από τη συνεδρίαση και έχει το δικαίωμα να παραστεί με δικηγόρο, καθώς και με ψυχίατρο ή τεχνικό σύμβουλο. Εφόσον το δικαστήριο κάνει δεκτή την αίτηση, η νοσηλεία συνεχίζεται. Σε αντίθετη περίπτωση, διατάσσεται η άμεση αποδέσμευση του ασθενούς.
Σημαντικό είναι ότι η ακούσια νοσηλεία δεν έχει αόριστη διάρκεια: διακόπτεται μόλις εκλείψουν οι λόγοι που την επέβαλαν. Η ακούσια νοσηλεία παραμένει ένα δύσκολο αλλά αναγκαίο εργαλείο, που απαιτεί λεπτές ισορροπίες μεταξύ προστασίας και σεβασμού των ατομικών ελευθεριών. Η ορθή εφαρμογή της αποτελεί δείκτη τόσο της ποιότητας του συστήματος υγείας όσο και του κράτους δικαίου.
ΠΗΓΗ: voria.gr
* O Σωκράτης Προβατάς (prosocratis@gmail.com) είναι ποινικολόγος, ιδρυτής του Ομίλου Νομικών Σ. Προβατά στη Θεσσαλονίκη.
