Σε ποιες περιπτώσεις, με ποιες προϋποθέσεις και με ποια διαδικασία ένα άτομο χάνει την δυνατότητα διαχείρισης των υποθέσεων και της περιουσίας του - Γράφει η Μαριάννα Αθανασάκη, δικηγόρος παρ' Αρείω Πάγω, διευθύντρια του Ομίλου Νομικών Σ. Προβατά
Της Μαριάνας Αθανασάκη*
H δικαστική συμπαράσταση δεν αποσκοπεί στον αποκλεισμό του ατόμου από τη λήψη αποφάσεων, αλλά στην προστασία του όταν αδυνατεί να υπερασπιστεί αποτελεσματικά τα συμφέροντά του. Η πρόκληση για τη δικαιοσύνη είναι να επιτυγχάνει τη σωστή ισορροπία ανάμεσα στην αναγκαία προστασία και στον σεβασμό της προσωπικής ελευθερίας του ανθρώπου, εφαρμόζοντας πάντοτε το λιγότερο επαχθές μέτρο που απαιτούν οι περιστάσεις.
Προϋποθέσεις υπαγωγής
Σε αυτό το πλαίσιο, σύμφωνα με τον Αστικό Κώδικα, σε δικαστική συμπαράσταση μπορεί να υπαχθεί, δυνάμει δικαστικής -και μόνο- απόφασης, κάθε ενήλικος, ο οποίος:
• Λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής ή σοβαρής σωματικής αναπηρίας αδυνατεί, εν όλω ή εν μέρει, να φροντίζει μόνος του τις υποθέσεις του.
• Εξαιτίας ασωτίας, τοξικομανίας ή αλκοολισμού θέτει σε σοβαρό κίνδυνο τον εαυτό του, την οικογένειά του ή την περιουσία του.
Επίσης, περιπτώσεις εκ γενετής, ή μεταγενέστερης αναπηρίας συνεπεία ατυχήματος (τροχαίου, εργατικού κτλ.), περιπτώσεις άνοιας ή νόσου Αλτσχάιμερ, περιπτώσεις ψυχικών διαταραχών που εμφανίστηκαν στην πορεία της ζωής ενός ανθρώπου δημιουργούν σοβαρά προβλήματα μεταξύ των μελών μιας οικογένειας και απαιτούν ρύθμιση:
• Στις καθημερινές πράξεις τακτικής διοίκησης.
• Στην αξιοποίηση της περιουσίας του συμπαραστατούμενου, όπως είναι η μίσθωση, η αγορά ή η εκποίηση περιουσιακών στοιχείων, η άσκηση αγωγών ενώπιον των αρμόδιων Δικαστηρίων που αφορούν σε εμπράγματα ή ενοχικά δικαιώματα.
• Στην επένδυση χρηματικών ποσών και στην διαχείριση των τραπεζικών λογαριασμών ή της μηνιαίας σύνταξης του.
Αυτές είναι μερικές μόνο από τις πράξεις που μπορεί να ανατεθούν στον δικαστικό συμπαραστάτη λόγω της αδυναμίας του συμπαραστατούμενου να ανταπεξέλθει σε αυτές. Η διαδικασία κινείται με αίτηση ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου από τον ίδιο τον ενδιαφερόμενο, τον/την σύζυγό του, τους γονείς ή τα τέκνα του, τον Εισαγγελέα ή σε ορισμένες περιπτώσεις, από τις κοινωνικές υπηρεσίες.
Πεδίο συγκρούσεων
Δυστυχώς, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου η δικαστική συμπαράσταση μετατρέπεται σε πεδίο οικογενειακών συγκρούσεων, με επίκεντρο όχι την προστασία του ευάλωτου προσώπου αλλά τη διαχείριση της περιουσίας του. Για τον λόγο αυτό, ο νομοθέτης έχει θεσπίσει σημαντικές διατάξεις που λειτουργούν ως δικλείδα ασφαλείας για τον περιορισμό των περιπτώσεων εκμετάλλευσης. Η επιβολή του μέτρου προϋποθέτει επαρκή ιατρικά στοιχεία και αξιόπιστες γνωματεύσεις από δημόσιους φορείς, ενώ το δικαστήριο μπορεί να διατάξει πραγματογνωμοσύνη ή να επικοινωνήσει προσωπικά με τον ενδιαφερόμενο, ώστε να σχηματίσει πλήρη εικόνα για την κατάστασή του. Με βάση τα δεδομένα της κάθε υπόθεσης, το δικαστήριο καθορίζει το είδος και την έκταση της δικαστικής συμπαράστασης, ενώ διατηρεί το δικαίωμα να αντικαταστήσει τον δικαστικό συμπαραστάτη, εάν αυτός δεν ασκεί ορθά τα καθήκοντά του.
Παράλληλα, συγκροτείται Εποπτικό Συμβούλιο, αποτελούμενο από τρία έως πέντε μέλη, το οποίο ασκεί έλεγχο και παρέχει συμβουλευτική υποστήριξη ενώ για ορισμένες πράξεις απαιτείται η έγκρισή του. Για σημαντικότερες αποφάσεις απαιτείται άδεια του δικαστηρίου, διασφαλίζοντας έτσι την προστασία των συμφερόντων του συμπαραστατούμενου.
Στο επίκεντρο ο άνθρωπος
Σε τελική ανάλυση, η δικαστική συμπαράσταση δεν είναι απλώς μια νομική διαδικασία. Είναι ένας θεσμός που αντικατοπτρίζει τον τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία αντιμετωπίζει τα πιο ευάλωτα μέλη της. Η επιτυχία του δεν κρίνεται μόνο από την αποτελεσματική προστασία που παρέχει, αλλά και από το κατά πόσο κατορθώνει να διαφυλάξει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να έχει λόγο στη ζωή του.
ΠΗΓΗ: voria.gr
* Η Μαριάννα Αθανασάκη (athan.marian@gmail.com) είναι δικηγόρος παρ' Αρείω Πάγω, διευθύντρια του Ομίλου Νομικών Σ. Προβατά.
