Η μεταβολή της κατηγορίας σε βάρος των δύο γιατρών από την έκθεση με θανατηφόρο αποτέλεσμα στην ανθρωποκτονία με ενδεχόμενο δόλο, μετακίνησε την υπόθεση σε διαφορετικό ποινικό και δικονομικό πεδίο
του Θοδωρή Τσιφτσή*
Ενώ συμπληρώνονται ήδη δύο εβδομάδες από τον θάνατο του δημοφιλούς και ιδιαίτερα αγαπητού καλλιτέχνη Γιώργου Μαζωνάκη είναι σημαντικό να παραθέσουμε κάποια κρίσιμα ζητήματα και να αντιληφθούμε τη διαδικασία που οδήγησε στην προσωρινή κράτηση του ζεύγους των ιατρών του Κολωνακίου.
Η αρχική κατηγορία: θανατηφόρα έκθεση
Αρχικά, στους δύο γιατρούς αποδόθηκε η πράξη της έκθεσης από την οποία επήλθε θάνατος, κατά το άρθρο 306 § 2 του Ποινικού Κώδικα. Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, σε όποιον εκθέτει άλλον σε κίνδυνο και τον καθιστά αβοήθητο, καθώς και σε όποιον αφήνει αβοήθητο ένα πρόσωπο που το έχει στην προστασία του ή που έχει υποχρέωση να το διατρέφει, να το περιθάλπει ή να το μεταφέρει ή, αν προηγουμένως, το έχει υπαίτια τραυματίσει, επιβάλλεται κάθειρξη έως 10 έτη εάν από την έκθεση αυτή προκληθεί θάνατος.
Η αρχική κατηγορία είναι ιδιαίτερα βαριά και συνιστά ασφαλώς κακούργημα. Ωστόσο μία κακουργηματική κατηγορία δεν σημαίνει ότι μπορεί να οδηγήσει αυτομάτως στην προσωρινή κράτηση, η οποία, κατά το άρθρο 286 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, συνιστά το επαχθέστερο μέτρο δικονομικού καταναγκασμού της προδικασίας και μπορεί να επιβληθεί μόνο υπό τις ειδικές προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος. Προηγούνται οι περιοριστικοί όροι (εγγύηση, υποχρεωτική εμφάνιση στο Αστυνομικό Τμήμα ή σε άλλη αρχή της περιοχής του κατηγορούμενου, απαγόρευση εξόδου από τη χώρα κ.λπ. και ο κατ’ οίκον περιορισμός με ηλεκτρονική επιτήρηση).
Η θανατηφόρα έκθεση, το αδίκημα που αρχικά αποδόθηκε στους κατηγορούμενους, έχει ανώτατο όριο ποινής τα 10 έτη. Το άρθρο 286 ΚΠοινΔ αναφέρει ως προϋποθέσεις επιβολής της προσωρινής κράτησης, η αποδιδόμενη στον κατηγορούμενο πράξη να απειλείται στον νόμο με ισόβια κάθειρξη ή πρόσκαιρη κάθειρξη με ανώτατο όριο τα 20 έτη ή το έγκλημα να έχει τελεστεί κατ’ εξακολούθηση ή στο πλαίσιο εγκληματικής ή τρομοκρατικής οργάνωσης ή υπάρχει μεγάλος αριθμός παθόντων από αυτό και με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της πράξης να κρίνεται αιτιολογημένα ότι αν ο κατηγορούμενος αφεθεί ελεύθερος, είναι πολύ πιθανό να διαπράξει και άλλα εγκλήματα. Μόνο η κατά νόμο βαρύτητα της πράξης δεν αρκεί για την επιβολή προσωρινής κράτησης.
Κατά συνέπεια, με μόνη την αρχική κατηγορία της θανατηφόρας έκθεσης δεν μπορούσε να στηριχθεί η προσωρινή κράτηση στην ειδική βάση του άρθρου 286 που αφορά τις ιδιαίτερα βαριές πράξεις, καθώς «προσέκρουε» στην πρώτη και βασική προϋπόθεση του νόμου αναφορικά με την επαπειλούμενη ποινή, η οποία για την θανατηφόρα έκθεση έχει ως ανώτατο όριο τα 10 έτη κάθειρξης και όχι την ισόβια ή την πρόσκαιρη κάθειρξη με ανώτατο όριο τα 20 έτη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όποιος κατηγορείται για θανατηφόρα έκθεση αποκλείεται απολύτως και σε κάθε περίπτωση από την προσωρινή κράτηση. Το άρθρο 286, όπως περιγράφεται πιο πάνω, προβλέπει και έτερες αυτοτελείς προϋποθέσεις, ιδίως ως προς τον κίνδυνο φυγής ή, υπό ειδικές προϋποθέσεις, την τέλεση νέων ομοειδών εγκλημάτων. Στα δημοσιοποιημένα δεδομένα για τους συγκεκριμένους γιατρούς, όμως, δεν προέκυπτε τέτοιο ζήτημα.
Τι άλλαξε με την «αναβάθμιση»;
Στις 14 Σεπτεμβρίου 2026 η κατηγορία μεταβλήθηκε – «αναβαθμίστηκε» και για τους δύο γιατρούς και τους αποδόθηκε πλέον ανθρωποκτονία με ενδεχόμενο δόλο. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, η εξέλιξη συνδέθηκε με νέα στοιχεία της έρευνας, μεταξύ άλλων ψηφιακά πειστήρια και στοιχεία σχετικά με τη χρονική ακολουθία των γεγονότων. Ο όρος «ενδεχόμενος δόλος» έχει συγκεκριμένο νομικό περιεχόμενο. Κατά το άρθρο 27 του Ποινικού Κώδικα, με ενδεχόμενο δόλο ενεργεί εκείνος ο οποίος γνωρίζει ότι από την πράξη του ενδέχεται να προκύψουν τα περιστατικά που συγκροτούν την αξιόποινη πράξη και τα αποδέχεται. Στη θανατηφόρα έκθεση, το επίκεντρο βρίσκεται στην έκθεση του παθόντος σε κατάσταση κινδύνου και στο θανατηφόρο αποτέλεσμα. Στην ανθρωποκτονία με ενδεχόμενο δόλο, αντίθετα, πρέπει να αποδίδεται στον κατηγορούμενο ότι προέβλεψε ως ενδεχόμενο τον θάνατο και τον αποδέχθηκε.
Γιατί η αλλαγή αυτή επηρέασε άμεσα την προσωρινή κράτηση;
Η ανθρωποκτονία με δόλο του άρθρου 299 ΠΚ τιμωρείται με ισόβια κάθειρξη. Έτσι, η νέα κατηγορία υπάγεται στα ιδιαίτερα σοβαρά εγκλήματα για τα οποία το άρθρο 286 ΚΠοινΔ προβλέπει διαφορετικό δικονομικό καθεστώς ως προς την προσωρινή κράτηση. Η αλλαγή του ποινικού χαρακτηρισμού δεν αύξησε απλώς θεωρητικά την απειλούμενη ποινή, αλλά μετέβαλε και το δικονομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούσε να εξεταστεί το ενδεχόμενο προσωρινής κράτησης. Μετά την αναβάθμιση, επομένως, δεν υπήρχε πλέον το προηγούμενο «εμπόδιο» που δημιουργούσε το ανώτατο όριο των 10 ετών της θανατηφόρας έκθεσης. Η προσωρινή κράτηση κατέστη καταρχήν νομικά δυνατή, εφόσον και κατά την ανάκριση κρινόταν ότι συντρέχουν και οι λοιπές νόμιμες προϋποθέσεις.
Η προσωρινή κράτηση δεν είναι ποινή
Η προσωρινή κράτηση δεν αποτελεί προκαταβολή ποινής ούτε προδικάζει την ενοχή. Είναι δικονομικό μέτρο της προδικασίας και επιβάλλεται μόνο όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις που θέτει ο Κώδικας Ποινικής Δικονομίας.
Μάλιστα, το άρθρο 286 ΚΠοινΔ προβλέπει ρητά ότι «μόνο η κατά νόμο βαρύτητα της πράξης δεν αρκεί για την επιβολή προσωρινής κράτησης».
Συνεπώς, ναι μεν αυτή η «μετάβαση» από τη θανατηφόρα έκθεση στην ανθρωποκτονία με ενδεχόμενο δόλο κατέστησε νομικά διαθέσιμο το μέτρο της προσωρινής κράτησης υπό το αυστηρότερο καθεστώς του άρθρου 286, δεν σήμαινε όμως αυτομάτως ότι οι δύο γιατροί έπρεπε να προφυλακιστούν. Για την επιβολή της προσωρινής κράτησης απαιτήθηκε η ειδική και συγκεκριμένη δικαστική κρίση ότι τα ηπιότερα μέτρα (δηλαδή οι περιοριστικοί όροι) δεν επαρκούσαν και ότι συνέτρεχαν οι λοιπές νόμιμες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων ο κίνδυνος διάπραξης νέων και μάλιστα ομοειδών εγκλημάτων, όπως κρίθηκε στην προκειμένη περίπτωση.
Το πραγματικό νομικό ζήτημα
Η υπόθεση, λοιπόν, παρουσιάζει ένα ιδιαίτερο νομικό ενδιαφέρον. Η αρχική κατηγορία του κακουργήματος της θανατηφόρας έκθεσης είχε ως ανώτατη απειλούμενη ποινή τα 10 έτη, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να ενεργοποιηθεί η ειδική βάση του άρθρου 286 ΚΠοινΔ για τα ιδιαίτερα βαριά κακουργήματα. Στη συνέχεια, η αναβάθμιση της κατηγορίας στο κακούργημα της ανθρωποκτονίας με ενδεχόμενο δόλο που τιμωρείται με ισόβια κάθειρξη, κατέστησε νομικά δυνατή και την προσωρινή κράτηση, εφόσον συντρέχουν και οι λοιπές προϋποθέσεις.
Η «αναβάθμιση του κατηγορητηρίου» δεν ήταν, επομένως, απλώς μία αλλαγή ορολογίας και δεν είχε μόνο ως συνέπεια μια βαρύτερη απειλούμενη ποινή. Η μεταβολή από την έκθεση με θανατηφόρο αποτέλεσμα στην ανθρωποκτονία με ενδεχόμενο δόλο μετακίνησε την υπόθεση σε διαφορετικό ποινικό και δικονομικό πεδίο, μέσα στο οποίο κρίθηκε η προσωπική ελευθερία των κατηγορουμένων κατά το στάδιο της ανάκρισης και κατέστη δυνατή και η επιβολή του αυστηρότερου μέτρου της προσωρινής κράτησης.
ΥΓ. Η ανωτέρω ανάλυση αφορά το ισχύον κατά τον Σεπτέμβριο 2026 νομοθετικό πλαίσιο και δεν αποτελεί κρίση επί της ενοχής ή αθωότητας των κατηγορουμένων.
ΠΗΓΗ: voria.gr
*Ο Θοδωρής Τσιφτσής (tedtsiftsis@gmail.com) είναι δικηγόρος του Ομίλου Νομικών Σ. Προβατά - Διευθύντρια Μ. Αθανασάκη
