Το διαζύγιο, είτε πρόκειται για συναινετική λύση, είτε για αντιδικία ενώπιον των δικαστηρίων αποτελεί μία ιδιαίτερα δύσκολη και ψυχοφθόρα διαδικασία
Της Μαριάννας Αθανασάκη*
Η αύξηση των διαζυγίων στην Ελλάδα αποτυπώνει μια κοινωνική πραγματικότητα που εξελίσσεται σταθερά τα τελευταία χρόνια. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, το 2024 καταγράφηκαν 15.532 διαζύγια, σημειώνοντας αύξηση 2,8% σε σχέση με το 2023. Η αναλογία διαζυγίων ανά 100 γάμους ανήλθε σε 42,4 το 2024 έναντι 37,5 το προηγούμενο έτος. Πίσω από τους αριθμούς, ωστόσο, βρίσκονται ανθρώπινες σχέσεις, οικογένειες και – σε πολλές περιπτώσεις – ανήλικα παιδιά που επηρεάζονται άμεσα από τη διάλυση ενός γάμου. Το διαζύγιο, είτε πρόκειται για συναινετική λύση, είτε για αντιδικία ενώπιον των δικαστηρίων αποτελεί μία ιδιαίτερα δύσκολη και ψυχοφθόρα διαδικασία. Παράλληλα, όμως, είναι και μια σύνθετη νομική διαδικασία, στην οποία η παρουσία εξειδικευμένου δικηγόρου δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ουσιαστική αναγκαιότητα για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων και των συμφερόντων των εμπλεκομένων μερών.
Στην περίπτωση του συναινετικού διαζυγίου, οι σύζυγοι καλούνται να ρυθμίσουν με έγγραφη συμφωνία όλα τα ζητήματα που αφορούν τα ανήλικα τέκνα τους, όπως η γονική μέριμνα, ο τόπος διαμονής, η επικοινωνία με τον άλλο γονέα και η καταβολή διατροφής. Η συμφωνία αυτή περιβάλλεται τον συμβολαιογραφικό τύπο, έχει χρονική ισχύ για δύο (2) τουλάχιστον έτη και παρατείνεται αυτοδικαίως, εκτός αν κάποιος από τους δύο γονείς δηλώσει εγγράφως στον άλλο, πριν τη λήξη του συμφωνημένου χρόνου, ότι δεν επιθυμεί την παράτασή της.
Παρότι η διαδικασία του συναινετικού διαζυγίου χαρακτηρίζεται από ταχύτητα (ολοκληρώνεται σε 10 ημέρες από την υπογραφή του συμφωνητικού), χαμηλότερο οικονομικό κόστος (αφού δεν απαιτούνται πολυάριθμες δικαστικές ενέργειες) και περιορισμό των συγκρούσεων, απαιτεί ιδιαίτερη νομική προσοχή. Η σύνταξη ενός ασαφούς ή ελλιπούς συμφωνητικού μπορεί να οδηγήσει σε μελλοντικές αντιδικίες, δικαστικές προσφυγές και σοβαρές οικονομικές ή οικογενειακές συνέπειες.
Ακόμη πιο επιτακτική είναι η ανάγκη νομικής εκπροσώπησης στα διαζύγια κατ’ αντιδικία, όπου ο ισχυρός κλονισμός της έγγαμης σχέσης μπορεί να στηρίζεται σε περιστατικά όπως η ενδοοικογενειακή βία σε κάθε της μορφή, η εγκατάλειψη, η μοιχεία, ο αλκοολισμός ή η χρόνια εξάρτηση από ουσίες. Επίσης, ο νόμος προβλέπει ότι η συνεχής διετής διάσταση των συζύγων αρκεί για την έκδοση διαζυγίου χωρίς περαιτέρω απόδειξη κλονισμού. Η συμπλήρωση του χρόνου διάστασης υπολογίζεται κατά το χρόνο συζήτησης της αγωγής και δεν εμποδίζεται από μικρές διακοπές που έγιναν ως προσπάθεια αποκατάστασης των σχέσεων μεταξύ των συζύγων. Θεωρείται δε ότι συντρέχει διάσταση ακόμη και όταν οι σύζυγοι μοιράζονται την ίδια στέγη, έχουν, όμως, πλήρη σωματική και ψυχική αποστασιοποίηση.
Τι γίνεται με τη διατροφή
Ιδιαίτερη σημασία μετά τη λύση του γάμου αποκτούν και τα ζητήματα της συζυγικής διατροφής και της αξίωσης συμμετοχής στα αποκτήματα. Ο σύζυγος που, μετά το διαζύγιο, αδυνατεί να εξασφαλίσει την αναγκαία διατροφή από τα εισοδήματα ή την περιουσία του, ενδέχεται – υπό προϋποθέσεις που ορίζει ο νόμος – να δικαιούται διατροφή από τον άλλο σύζυγο. Βασικοί λόγοι για διατροφή συζύγου κατά το άρθρο 1442 του Αστικού Κώδικα είναι η ηλικία η κατάσταση υγείας, η επιμέλεια ανήλικου τέκνου που εμποδίζει την εργασία, η έλλειψη σταθερής, κατάλληλης εργασίας, η ανάγκη επαγγελματικής εκπαίδευσης και άλλοι λόγοι επιείκειας, όπως η διάρκεια του γάμου. Παράλληλα, μετά τη λύση του γάμου γεννάται η αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα, δηλαδή το δικαίωμα του ενός συζύγου να διεκδικήσει μέρος της περιουσιακής αύξησης που επήλθε κατά τη διάρκεια του γάμου με τη δική του, άμεση ή έμμεση, συμβολή, χωρίς να υπολογίζονται στην αύξηση περιουσιακά στοιχεία που κάθε πλευρά απέκτησε από δωρεά ή κληρονομιά. Σύμφωνα, μάλιστα, με το άρθρο 1400 του Αστικού Κώδικα συντρέχει νόμιμο μαχητό τεκμήριο κατά το οποίο η συμβολή ανέρχεται στο 1/3 της αύξησης, χωρίς ο ενάγων να χρειάζεται να αποδείξει το ακριβές ποσό συνεισφοράς του. Πρόκειται για ιδιαίτερα σύνθετα νομικά και αποδεικτικά ζητήματα, τα οποία απαιτούν προσεκτικό χειρισμό για την αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων κάθε μέρους.
Ποιες είναι οι παγίδες
Η απουσία δικηγόρου ή η ελλιπής νομική υποστήριξη μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα επιζήμια. Λανθασμένοι χειρισμοί σε ζητήματα διατροφής, επιμέλειας ή περιουσιακής κατανομής συχνά οδηγούν σε πολυετείς δικαστικές διαμάχες, οικονομική ζημία και περαιτέρω όξυνση των σχέσεων μεταξύ των πρώην συζύγων.
ΠΗΓΗ: voria.gr
* Η Μαριάννα Αθανασάκη (athan.marian@gmail.com) είναι δικηγόρος παρ' Αρείω Πάγω, διευθύντρια Ομίλου Νομικών Σ. Προβατά.